राजनीतिक लगानी र ‘सेटिङ’को चक्रव्यूह—चन्द्र ढकालको कब्जामा चन्द्रागिरिदेखि पाथीभारासम्म

चन्द्र ढकाल नेपालको आधुनिक व्यावसायिक इतिहासमा एउटा यस्तो नाम हो, जसलाई कतिपयले “सफलताको पर्याय” मान्छन् भने कतिपयले “सेटिङ र शक्तिको चतुर खेलाडी”। बागलुङको एउटा दुर्गम गाउँबाट निस्किएर नेपालकै सबैभन्दा ठूलो व्यापारिक साम्राज्य खडा गर्नेसम्मको उनको यात्रा जति रोचक छ, त्यति नै रहस्यमयी र विवादित पनि छ ।
यहाँ चन्द्र ढकालको उदय, उनको व्यापारिक विस्तार र उनीमाथि लाग्ने गरेका गम्भीर आरोपहरूको विस्तृत फेहरिस्त प्रस्तुत छ:

बागलुङदेखि बालुवाटारसम्मको यात्रा
वि.सं. २०२२ सालमा बागलुङको अमलाचौरमा जन्मिएका चन्द्रप्रसाद ढकालको बाल्यकाल अभाव र सङ्घर्षमा बित्यो। १६ वर्षकै उमेरमा बुवा गुमाएपछि परिवार पाल्ने जिम्मेवारी उनको काँधमा आयो। उनले सुरुमा गाउँमै सानो किराना पसल चलाए। तर उनको सपना पहाडको कुनाभन्दा ठूलो थियो ।
काठमाडौँ आएपछि उनले राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकमा तल्लो तहको कर्मचारीका रूपमा काम गरे। त्यहाँको जागिरले उनलाई बैंकिङ प्रणाली बुझ्न सघायो। तर, अर्काको सेवा गर्नुभन्दा आफैँ मालिक बन्ने हुटहुटीले उनले कार्गो व्यवसाय सुरु गरे। सन् २००१ मा सुरु भएको आईएमई उनको जीवनको “टर्निङ प्वाइन्ट” बन्यो। मलेसियामा रहेका नेपाली कामदारको पैसा सुरक्षित रूपमा घर पठाउने माध्यम बनेर उनले रेमिट्यान्सको साम्राज्य खडा गरे।

चन्द्रागिरि केबलकार: विकास कि कब्जा ?
चन्द्र ढकालको व्यापारिक छविमा सबैभन्दा पहिले प्रश्न उठेको परियोजना हो— चन्द्रागिरि हिल्स। काठमाडौँको थानकोटमा रहेको यो ऐतिहासिक र धार्मिक पर्यटकीय स्थललाई उनले व्यापारिक केन्द्रमा बदले।
• जग्गा विवाद: चन्द्रागिरिमा सयौँ रोपनी सरकारी र सामुदायिक वनको जग्गा अति न्यून मूल्यमा भाडामा लिएको र सम्झौताभन्दा बढी जग्गामा संरचना बनाएको आरोप उनीमाथि लाग्यो। सार्वजनिक वनलाई निजी कम्पाउण्डजस्तो बनाएको भन्दै संसदको सार्वजनिक लेखा समिति र वातावरणवादीहरूले कडा आलोचना गरे।
• वातावरणीय प्रभाव: घना वन क्षेत्रमा ठूला होटल र रिसोर्ट बनाउँदा जैविक विविधतामा क्षति पुगेको प्रतिवेदनहरू आए पनि शक्तिको आडमा ती आवाजहरू दबाइए।

पाथीभारा केबलकार: आस्थामाथि प्रहार र पहिचानको आन्दोलन
ताप्लेजुङको मुक्कुमलुङ (पाथीभारा) मा केबलकार बनाउने ढकालको योजना हाल सबैभन्दा बढी विवादित र हिंसात्मक मोडमा पुगेको विषय हो।
• सांस्कृतिक अतिक्रमण: स्थानीय लिम्बू समुदायले मुक्कुमलुङलाई आफ्नो पवित्र मुन्धुमी स्थल मान्छन्। त्यहाँ ढकालको व्यापारिक गिद्धे दृष्टि परेको भन्दै स्थानीयले “मुक्कुमलुङ जोगाऔँ” अभियान चलाइरहेका छन्।
• बल प्रयोग: स्थानीयको तीव्र विरोधका बाबजुद ढकालले प्रहरी प्रशासन लगाएर काम अघि बढाउन खोज्दा त्यहाँ पटक-पटक झडप भएका छन्। स्थानीयले यसलाई “विकासका नाममा विनाश” र “पहिचानमाथिको डकैती” भनेका छन्।

यो पनि :
EXCLUSIVE : चन्द्र ढकालको चन्द्रागिरि खेल: ‘टहरा’ बनाउने अनुमति लिएर सरकारी वनमा पाँचतारे होटल
EXCLUSIVE-2 : टहराको सम्झौतामा पाँचतारे होटल-२० लाख तिरेर चन्द्र ढकाललाई उन्मुक्ति
चन्द्रागिरिको डाँडामा चन्द्र ढकालको ‘नक्कली’ भालेश्वर मन्दिर: इतिहासमाथि जालसाजी ?
महालेखाको प्रतिवेदनले खोलेको चन्द्रागिरि काण्ड – भन्सारमा सेटिङ : राज्यलाई ६ करोड २६ लाख घाटा

राजनीतिक लगानी र ‘सेटिङ’ को राजनीति
चन्द्र ढकालको सफलताको एउटा ठूलो रहस्य उनको राजनीतिक सम्बन्ध हो। नेपालका हरेक ठूला राजनीतिक दल— नेपाली कांग्रेस, नेकपा एमाले र माओवादी केन्द्रका शीर्ष नेताहरूसँग उनको सम्बन्ध अत्यन्तै घनिष्ठ छ।
• चन्दा र चुनावी खर्च: ढकालले चुनावको समयमा प्रमुख दल र नेताहरूलाई ठूलो मात्रामा चन्दा दिने गरेको चर्चा व्यावसायिक वृत्तमा खुला सत्यजस्तै छ। यो चन्दालाई धेरैले “लगानी” को रूपमा लिन्छन्, जसको प्रतिफल उनले नीतिगत निर्णयहरूमा लिने गर्छन्।
• आफू अनुकूल निर्णय : उनी नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघको अध्यक्ष बनेपछि यो शक्ति झन् बढ्यो। बैंकको ब्याजदर, आयात निर्यातका नीतिहरू र करका दरहरूमा आफ्नो र आफ्नो समूहको हित हुने गरी ‘लबिइङ’ गर्ने र सरकारलाई प्रभावित पार्ने गरेको आरोप उनीमाथि निरन्तर लाग्दै आएको छ।
• बैंकिङ सिन्डिकेट: ग्लोबल आईएमई बैंकलाई देशकै ठूलो बनाउने क्रममा उनले साना बैंकहरूलाई गाभ्न राज्यको शक्ति र राष्ट्र बैंकको नीतिलाई आफू अनुकूल प्रयोग गरेको बताइन्छ। आज बैंकिङ क्षेत्रमा उनको यति ठूलो प्रभाव छ कि उनले चाहेमा वित्तीय बजारलाई नै प्रभावित पार्न सक्छन्।

स्वार्थको टकराव
ढकाल एउटै व्यक्ति बैंकको अध्यक्ष, बिमा कम्पनीको मालिक, पर्यटन व्यवसायी र उद्योगीहरूको साझा संस्थाको नेता हुन्। यसले गर्दा उनले आफ्नो बैंकबाट आफ्नै उद्योगलाई सहुलियत दरमा ऋण लिने, बिमा आफ्नै कम्पनीमा गर्ने र राज्यका नीतिहरूलाई आफ्नै व्यवसायको नाफा हुने गरी तोडमोड गर्ने अवसर पाउँछन्। यो ‘स्वार्थको टकराव’ नेपालको स्वस्थ आर्थिक वातावरणका लागि घातक मानिन्छ।

शक्तिशाली व्यापारी कि ‘क्रोनी’ क्यापिटलिस्ट ?
चन्द्र ढकालको कथा दुई धारको तरबार जस्तै छ। एकातिर उनी सयौंलाई रोजगारी दिने र राज्यलाई ठूलो कर बुझाउने सफल उद्यमी हुन्। अर्कोतिर, उनी देशमा ‘क्रोनी क्यापिटलिज्म’ (नेता र व्यापारीको अपवित्र गठबन्धन) को सबैभन्दा बलियो पात्र हुन् ।
उनको चन्द्रागिरि र पाथीभारा जस्ता आयोजनाले उनलाई प्रकृति र संस्कृति विरोधी देखाएको छ भने नेताहरूलाई दिइने चन्दा र त्यसबाट निकालिने कामले देशको लोकतन्त्र र अर्थतन्त्रलाई कसरी केही सीमित घरानियाँहरूको कब्जामा पारिएको छ भन्ने छर्लङ्ग पार्छ।
बागलुङका चन्द्र ढकाल आज नेपालका यस्ता शक्तिशाली पात्र हुन्, जसको इशारामा बालुवाटार र सिंहदरबारका निर्णयहरू तलमाथि हुन सक्छन्। तर, पाथीभारामा चर्किएको आन्दोलन र बढ्दो जनआक्रोशले के संकेत गर्छ भने— पैसा र शक्तिको आडमा सधैँ जनभावना र प्रकृतिलाई दबाइरहन सम्भव छैन।