बालेन शाहको ऐतिहासिक जित, ओलीको किल्ला ढल्यो

नेपालको संसदीय राजनीतिमा दशकौँदेखि अडिग मानिएको एउटा किल्ला अन्ततः ढलेको छ । झापा–५, जहाँबाट पटक–पटक प्रधानमन्त्री बनेका एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओली आफ्नो अपराजेय प्रभावको दाबी गर्दै आएका थिए, त्यही क्षेत्रमा यसपटक ठूलो राजनीतिक भूकम्प आएको छ । राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका वरिष्ठ नेता बालेन शाहले ६८ हजारभन्दा बढी मत ल्याउँदै ओलीलाई करिब ५० हजार मतान्तरले पराजित गरेका छन् । यो परिणाम केवल एक निर्वाचन क्षेत्रको हार–जित होइन, बरु नेपालको पुरानो राजनीतिक संरचनामाथि उठेको नयाँ पुस्ताको शक्तिशाली चुनौतीका रूपमा हेरिएको छ।

झापाबाट सन्देश
बालेन शाहले झापा–५ मा ओलीलाई अत्यन्तै फराकिलो मतान्तरले पराजित गर्दै नेपालको संसदीय इतिहासमै सर्वाधिक मत ल्याएर जित हासिल गरेका छन् ।
मतपरिणाम यस्तो छ:

•           बालेन शाह – ६८,३४८ मत

•           केपी शर्मा ओली – १८,७३४ मत

करीब ५० हजार मतको अन्तर ।
यो अन्तर केवल चुनावी हार–जित मात्र होइन।
यो परिणामले तीनवटा सन्देश दिएको छ:

•           पुराना दलप्रति जनताको असन्तुष्टि

•           नयाँ नेतृत्वप्रति युवापुस्ताको आकर्षण

•           नेपालको राजनीतिक शक्ति सन्तुलनमा सम्भावित परिवर्तन

झापा–५ को यो परिणामलाई धेरै विश्लेषकहरूले “नेपालको नयाँ राजनीतिक युगको संकेत” भनेर व्याख्या गर्न थालेका छन् ।

ओलीको किल्ला ढल्यो
झापा–५ लामो समयदेखि एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीको बलियो निर्वाचन क्षेत्र मानिन्थ्यो । राजनीतिक वृत्तमा एउटा उक्ति चर्चित थियो – “झापा–५ मा एमालेबाट जुत्ता उठाए पनि जितिन्छ।” यो वाक्य स्वयं ओलीले २०६४ सालको संविधानसभा चुनावअघि दमकको एउटा सभामा बोलेका थिए । तर इतिहासले त्यसदिन पनि ओलीलाई झस्काएको थियो ।
त्यो चुनावमा उनी तत्कालीन माओवादीका विश्वदीप लिङ्देनसँग पराजित भएका थिए । त्यसपछि भने ओलीले आफ्नो राजनीतिक प्रभाव पुनः स्थापित गरेका थिए ।

ओलीको चुनावी यात्रा

वर्ष       परिणाम

२०४८   सांसद निर्वाचित

२०५१    पुनः निर्वाचित

२०५६   दुई क्षेत्रबाट जित

२०६४   पराजित

२०७०   पुनः जित

२०७४   फराकिलो जित

२०७९   गठबन्धन विरुद्ध पनि जित

यस कारण झापा–५ लाई एमालेको ‘लाल किल्ला’ भनिन्थ्यो। तर यसपटक त्यो किल्ला ध्वस्त भएको छ।

चुनावी मैदानमा नयाँ शक्ति
यसपटक झापा–५ को चुनावी प्रतिस्पर्धा मुख्यतया दुई व्यक्तिमा केन्द्रित भयो:

•           केपी शर्मा ओली

•           बालेन साह

यद्यपि मैदानमा अन्य उम्मेदवार पनि थिए:

•           कांग्रेसकी मंधरा चिमरिया

•           नेकपाका रन्जित तामाङ

•           श्रम संस्कृति पार्टीका समीर तामाङ

तर चुनावी बहस लगभग एउटै प्रश्नमा सीमित भयो: “ओली कि बालेन?”
यसले झापा–५ को चुनावलाई राष्ट्रिय राजनीतिक प्रतिस्पर्धा जस्तै बनायो ।

बालेन: आन्दोलनबाट संसदसम्म
बालेन साहको राजनीतिक यात्रा असाधारण छ।
उनी पहिलो पटक राष्ट्रिय चर्चामा आए जब उनले काठमाडौं महानगरपालिकाको मेयर चुनाव स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा जिते। त्यतिबेला उनले परम्परागत दललाई चुनौती दिएका थिए।
उनको लोकप्रियताको मुख्य आधार थियो:

•           भ्रष्टाचारविरोधी छवि

•           युवामैत्री नेतृत्व

•           कडा प्रशासनिक निर्णय

पछि उनी राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीमा प्रवेश गरे । रास्वपाले उनलाई-

•           वरिष्ठ नेता

•           भावी प्रधानमन्त्रीको उम्मेदवार घोषणा गर्यो । त्यसपछि बालेनको चुनावी अभियान राष्ट्रिय बहस बन्यो ।

ओलीको असामान्य चुनावी शैली
यो चुनावमा एउटा अनौठो दृश्य देखियो । सधैं देशभर सभा गर्न व्यस्त रहने ओली यसपटक आफ्नो क्षेत्रमै केन्द्रित रहे ।
उनी:

•           घरदैलो अभियानमा सक्रिय

•           मतदाताका गुनासो सुन्ने

•           टोलटोल पुग्ने

यी कामहरू गरिरहेका देखिए । एक एमाले कार्यकर्ताले चुनावअघि भनेका थिए- “अचेल त उहाँ एकै जनाको कुरा आधा घण्टा सुन्नुहुन्छ ।” तर यो परिवर्तन धेरैका अनुसार राजनीतिक दबाबको परिणाम थियो । किनकि यसपटक उनका प्रतिस्पर्धी थिए — बालेन शाह ।

जेनजी आन्दोलनको प्रभाव
विश्लेषकहरूका अनुसार यस चुनावमा एउटा ठूलो कारक थियो जेनजी राजनीति । नेपालमा युवापुस्ताले पुराना दलप्रति असन्तुष्टि देखाउँदै आएका छन् ।
युवाहरूले उठाएका मुख्य मुद्दा:

•           भ्रष्टाचार

•           बेरोजगारी

•           विकासको ढिलाइ

•           पुरानो नेतृत्वको वर्चस्व

बालेनलाई यस आन्दोलनको प्रतीक मानियो । त्यसैले धेरै युवाले उनलाई राजनीतिक परिवर्तनको प्रतिनिधि माने ।

झापा–५ को चुनावी माहोल
चुनावअघि नै धेरै राजनीतिक विश्लेषकहरूले अनुमान गरेका थिए कि झापा–५ मा कडा प्रतिस्पर्धा हुनेछ ।
स्थानीय मतदाताले उठाएका प्रमुख मुद्दा थिए:

•           रोजगार

•          उद्योग विकास

•           शिक्षा

•           सडक पूर्वाधार

•           भ्रष्टाचार

मतदाताहरूको एउटा ठूलो वर्ग परिवर्तन चाहिरहेको देखिएको थियो।

ऐतिहासिक मत परिणाम
यस चुनावको अर्को ऐतिहासिक पक्ष भनेको मतको संख्या हो । बालेन साहले ल्याएको ६८,३४८ मत नेपालको संसदीय इतिहासकै धेरै मत हो ।
पहिलेका रेकर्ड:

•           केपी शर्मा ओली – ५७,१३९ (२०७४)

•           रवि लामिछाने – ५४,१७६

यसपटक पनि रवि लामिछानेले ५४ हजारभन्दा बढी मत ल्याएका छन्  ।

कोशी प्रदेशमा एमालेको पतन
यस चुनावले नेपाल कम्यूनिष्ट पार्टी को शक्ति सन्तुलनमा ठूलो झट्का दिएको छ । एक समय कोशी प्रदेश एमालेको गढ मानिन्थ्यो । तर अहिले अवस्था यस्तो छ:

•           ३९ क्षेत्रमध्ये अधिकांश गुम्ने

•           झापाका ५ वटै क्षेत्र एमालेले  हारे